Klejnot

     Na hełmie w koronie rangowej umieszczany jest klejnot (łac. clenodium) Klejnot pierwotnie był przedstawieniem graficznym ozdób umieszczanych na zamkniętych hełmach w średniowieczu: strusich i pawich piór, rogów jelenich i bawolich, skrzydeł sępich i orlich oraz innych.   

     Heraldyczna postać tych ozdób pojawiła się w XIII wieku w heraldyce zachodniej. Pierwotną formą klejnotu było powtórzenie godła i umocowanie go na hełmie przy pomocy korony rangowej, zawoju, przepaski. Są to tzw. klejnoty tautologiczne (gr. tautos – ten sam). Ponieważ klejnot nie może być zawieszony luzem nad hełmem zaczęto go umieszczać na piórach pawich lub strusich a także pomiędzy skrzydłami, rogami, trąbami, rękami i innymi figurami heraldycznymi. Tym samym ubogacano sam klejnot, ale także ubogacano herb. Przykładem powtórzeń są herby Leliwa i Trzaska.

     Klejnoty pochodzą także z dawnych godeł, które przeszły z tarczy na hełm. Spowodowane było to uszlachetnieniem herbu poprzez dodanie nowego godła, stare zaś przekładano na hełm w postaci klejnotu. Przykładem niech będzie herb Korczak mający w swojej pierwotnej formie pół psa srebrnego w czarze złotej na tarczy. Nowe godła nadawano zwykle za większe i bardziej chwalebne zasługi co powodowało wędrówkę godła na hełm.
     Klejnoty są także takie, które nie są związane z godłem na tarczy a obrazują opowieść, legendę herbową czy też rodową. W klejnotach można znaleźć całą gamę różnych przedstawień od zwierząt i ludzi poprzez florę do przedmiotów codziennych i uzbrojenia.

     Pawie i strusie pióra, zwykle od 3 do 5 sztuk, pełnią jedynie funkcję ozdobną - zwieńczenie kompozycji herbu. Pióra strusie na ogól są białe, ale mogą także występować w barwach herbu (np. herb Gołembiowski). Pawie pióra zawsze posiadają kolory zbliżone do naturalnych z dominującym kolorem zielonym.
     Ciekawostką może być nadmiernie częste stosowanie jako "klejnotu" piór ptasich w popularnych herbarzach Paprockiego i Niesieckiego. Nie wiadomo do końca jakie były tego przyczyny. Tendencje te powielane są po dziś dzień. Podejmowane są próby odtworzenia pierwotnych klejnotów w wielu herbach. Prekursorem tych działań był wybitny heraldyk Adam Heymowski (1926 – 1995).  Stare, pierwotne klejnoty można obejrzeć także w „Herbarzu średniowiecznego rycerstwa” Józefa Szymańskiego.